Vendimi i fundit i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë, i cili vendos kufizime të forta mbi mënyrën se si mund të përpunohen të dhënat e nxjerra nga telefonat celularë në hetimet penale, ngre më shumë pikëpyetje sesa ofron zgjidhje për luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Me vendimin nr. 44, datë 29 korrik 2025, Gjykata ka pranuar pjesërisht ankimin kushtetues të Onejda Ymerajt, duke konstatuar cenim të të drejtës së privatësisë për të dhënat që nuk lidhen drejtpërdrejt me objektin e hetimit. Por, në përpjekjen për të mbrojtur standardet kushtetuese, vendimi rrezikon të krijojë një precedent që dobëson realisht kapacitetin hetimor të SPAK-ut.
Në praktikë, telefoni celular është sot mjeti kryesor për komunikimin, organizimin dhe fshehjen e veprimtarive kriminale. Vendosja e kufijve tepër të ngurtë mbi analizën e të dhënave digjitale mund të shndërrohet në një mburojë procedurale për subjektet e hetimit, veçanërisht në çështjet e korrupsionit dhe pastrimit të parave, ku provat nuk janë lineare dhe rrallëherë shfaqen qartë në kufijtë formalë të një vepre penale.
Edhe pse Gjykata thekson parimin e proporcionalitetit, ajo shmang një realitet thelbësor të hetimeve moderne: provat shpesh zbulohen pikërisht përmes analizës së gjerë të komunikimeve, lidhjeve dhe sjelljeve digjitale, të cilat në fazën fillestare nuk mund të kategorizohen gjithmonë si drejtpërdrejt të lidhura me objektin e hetimit.
Kritikët e këtij vendimi theksojnë se Gjykata Kushtetuese po hyn në territorin e mikromenaxhimit të hetimit penal, duke zëvendësuar diskrecionin e organit të akuzës me standarde teorike që në praktikë mund të paralizojnë hetimin. Rreziku është i qartë: nga mbrojtja e privatësisë, drejt krijimit të një sistemi ku çdo provë e zbuluar jashtë kornizës fillestare rrezikon të shpallet e papërdorshme.
Një tjetër problem serioz lidhet me mesazhin politik dhe institucional që përcillet. Në një kohë kur pritshmëritë publike për rezultate konkrete nga SPAK janë të larta, vendimi i Gjykatës Kushtetuese lexohet nga shumëkush si një sinjal frenues për hetimet ndaj figurave të fuqishme, duke forcuar perceptimin se sistemi i drejtësisë vazhdon të mbrojë më shumë të drejtat e të dyshuarve sesa interesin publik.
Pa vënë në diskutim rëndësinë e mbrojtjes së të drejtave themelore, mbetet e debatueshme nëse Gjykata Kushtetuese ka arritur ekuilibrin e duhur mes privatësisë dhe nevojës për një hetim efektiv. Në kushtet e një shteti që ende lufton korrupsionin sistemik, kufizime të tilla rrezikojnë të shndërrohen nga garanci kushtetuese në pengesa reale për drejtësinë.
Vendimi është përfundimtar dhe detyrues, por debati që hap është larg të qenit i mbyllur. Pyetja që mbetet është nëse Gjykata Kushtetuese po mbron Kushtetutën, apo po ndërton, pa dashje, një mur mbrojtës për ata që dinë ta përdorin teknologjinë për t’i shpëtuar drejtësisë.